روابط امریکا با روسیه به شدت متشنج شد و از سوی دیگر ابرهای تیره در افق روابط آمریکا و چین پدیدار گشت. در این میان، جدال های لفظی میان ایران و امریکا همچون سال های قبل ادامه یافت.
این در حالی بود که طرح ها و برنامه های دولت امریکا برای سوریه در سال 1395 نیز محقق نشد.
بالاترین تنش بین آمریکا و روسیه بعد از جنگ سرد
روابط روسیه و امریکا در سال 1395 به پایین ترین حد بعد از پایان جنگ سرد رسید. در این سال، باراک اوباما، رییس جمهوری وقت امریکا در آخرین روزهای اقامت در کاخ سفید 38 دیپلمات روسی در این کشور را عنصر نامطلوب خواند و آن ها را از خاک امریکا اخراج کرد. همزمان نیز دو مرکز دیپلماتیک روسیه در داخل امریکا پلمپ شد.
تنش آمریکا و روسیه در دوران باراک اوباما
بهانه این اقدام ضد روسی نیز اتهام دخالت روسیه در انتخابات ریاست جمهوری امریکا بود. مقامات وقت واشنگتن، روسیه، بویژه شخص ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری این کشور را متهم کردند که از طریق حمات سایبری به دفاتر حزبی دموکرات ها و افشای اسناد محرمانه آنان در سایت ویکی لیکس کمک کردند تا دونالد ترامپ، نامزد جمهوریخواهان، رقیب دموکرات خود، هیلاری کلینتون را شکست دهد.
این اتهام از سوی ستاد انتخاباتی دونالد ترامپ و همچنین از سوی مقامات کاخ سفید قویا رد شد. با این حال جامعه اطلاعاتی امریکا مدعی شد اسناد غیر قابل تردیدی از مداخله روس ها در انتخابات ریاست جمهوری این کشور دارد. این ماجرا حتی با آغاز دوره ریاست جمهوری ترامپ ادامه یافت.
جریان ضد روسی در امریکا تلاش کرد با دامن زدن به اتهام روابط پنهانی تیم انتخاباتی ترامپ، امکان آشتی مییان واشنگتن و مسکو را از بین ببرند. البته اختلاف دو کشور به مراتب عمیق تر این اتهامات بوده است.
هیات حاکمه امریکا، فارغ از مواضع آشتی جویانه دولت ترامپ، نگران گسترش نفوذ روسیه در مناطق مختلف جهان است. از دید این گروه، روسیه تحت هدایت پوتین قصد دارد بعد از تحکیم موقعیت برتر خود در قفقاز و آسیای مرکزی، در شرق اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقا برای خود جا پایی بیابد.
آنان مدعی هستند روسیه از طریق دامن زدن به احساسات جدایی طلبانه در اوکراین، حمایت از دولت بشار اسد در سوریه و تقویت مناسبات با مصر ولیبی در شمال آفریقا خیز بلندی برای ایفای نقش جهانی در قرن بیست و یکم برداشته است.
امریکای داعیه دار تک ابرقدرتی به شدت نگران فعالیت روس ها در گوشه و کنار جهان است.
به همین دلیل حتی دولت ترامپ که به همکاری با روسیه متهم شده است، برنامه های بلندپروازانه ای برای ایجاد قوی ترین ارتش تاریخ امریکا و توسعه زرادخانه های اتمی را در دستور کار دارد که عمل به آن، شانس هرگونه آشتی میان مسکو و واشنگتن را در سال های آینده به شدت تضعیف خواهد کرد.
چین دوست و رقیب آمریکا
در چین در زمره معدود کشورهای جهان است که همزمان هم روابط دوستانه و هم روابط رقابت آمیز با امریکا دارد. به همین دلیل در بعضی از مقاطع، دو کشور رفتار گرم و صمیمی با یکدیگر دارند و در بعضی از زمان ها درگیر رقابت های شدید سیاسی و اقتصادی می شنود.
سال 1395 یکی از همان سال هایی بود که روابط واشنگتن و پکن بیش از این دوستانه و گرم باشد، رقابت آمیز یا حتی خصمانه بود. دلایل متعددی نیز برای این رفتار وجود داشت.
به عنوان مثال، تحرکات نظامی پکن در دریای جنوبی چین، خشم و نگرانی واشنگتن را برانگیخت. دولت امریکا تهدید کرد در حمایت از منافع کشورهای متحد خود در منطقه کوتاه نخواهد آمد.
با این حال، این تهدید، چینی را به تجدید نظر در قبال ادعای حاکمیت در منطقه حساس دریای جنوبی چین وادار نکرد. حتی در مقابل چنگ و دندان نشان دادن امریکایی ها، دولت چین تقویت توان نظامی این کشور را افزایش داد و خطر راه افتادن مسابقه تسلیحاتی در شرق آسیا را به واشنگتن گوش زد کرد.
این مشکل زمانی جدی تر شد که دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری امریکا پیروز شد. وی پیش از ورود به عرصه انتخابات به عنوان یک بازرگان و فعالا در حوزه اقتصادی به شدت از سیاست های تجاری و پولی چین ناخرسند بود.
ترامپ چینی ها را متهم می کرد با دستکاری در ارزش برابری پول ملی خود، بازارهای مصرف در آمریکا به به تصاحب درآورده و کارگران امریکایی را بیکار کرده است.
به همین دلیل رامپ در دوران رقابت های انتخاباتی قول داد در صورت پیروزی، چینی ها را به رعایت منافع اقتصادی امریکا وادار نماید .در راستای اعمال فشار بر پکن، ترامپ در روزهای نخست اقامت در کاخ سفید با رییس حکومت تایوان تلفنی گفت و گو کرد.
رییس جمهوری جدید امریکا با این اقدام، سیاست احترام واشنگتن به چین واحد را که برای چند دهه از سوی روسای جمهوری دموکرات و جمهویرخواه امریکا رعایت می شد، کنار گذاشت.
وی همچنین هشدار داد برای تحقق خواست واشنگتن و متحدان امریکا در منطقه دریای جنوبی چین اگر لازم باشد از ابزار زور نیز استفاده خواهد کرد. البته این خط و نشان کشیدن ها برای دومین اقتصاد جهان، کشوری که بیشترین اوراق قرضه دولت امریکا را در دست داد، به تدریج فروکش کرد تا جایی که در نهایت به پذیرش چین واحد از سوی ترامپ و آمادگی برای حل و فصل اختلافات تجاری میان دو کشور انجامید.
کشتی های جنگی چین در دریای چین جنوبی
افزایش سیاستهای خصمانه آمریکا علیه ایران
امریکا در سال 1395 تلاش کرد سیاست های خصمانه تری را در قبال جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کند که بنابر شرایط بین المللی و پایداری تهران بر مواضع خود، به این هدف نائل نیامد. تا زمانی که باراک اوباما در کاخ سفید حضور داشت، سیاست واشنگتن در قبال ایران در چارچوب حمایت از توافق هسته ای موسوم به برجام و تشدید فشارهای غیر هسته ای بر ایران بود.
زمانی هم که دونالد ترامپ کرسی ریاست جمهوری امریکا را از اوباما تحویل گرفت، بحث کنارگذاشتن برجام به تکه کلام مشاوران نزدیک رییس جمهوری جدید امریکا بدل شد. از این رو، جز دوران رقابت های انتخابات ریاست جمهوری امریکا که با جر و بحث های فراوان نامزدهای انتخاباتی همراه بود، خط مشی کلان دولت امریکا در قبال ایران تغییر چندانی نکرد.
حتی در زمان ریاست جمهوری اوباما نیز واشنگتن آنگونه که متعهد شده بود، در مورد رعایت متن و روح برجام عمل نکرد.
به عنوان مثال، اوباما قانون تمدید تحریم های ایران موسوم به ISA را امضا کرد که از طرف ایران نقض برجام عنوان شد. یا این که کنگره چند بار برای تصویب تحریم های جدید علیه ایران به بهانه های واهی همچون حمایت از تروریسم یا نقض حقوق بشر خیز برداشت که با واکنش شدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران مواجه گشت.
تحریمهای بیشتر آمریکا علیه ایران
با اوج گیری رقابت های انتخاباتی در امریکا ، موضوع ایران و برنامه های صلح آمیز هسته ای این کشور در کانون توجهات نامزدهای انتخاباتی ، از جمله دونالد ترامپ قرار گرفت.
نامزد جمهوریخواهان برای زیر سوال بردن عملکرد رقیب دموکرات خود ، هیلاری کلینتون، بارها و بارها توافق برجام را بدترین قرارداد در تاریخ امریکا خواند.
رقبای درون حزبی ترامپ در حزب جمهوریخواه نیز پا را فراتر گذاشتند و وعده دادند در صورت پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری، برجام را پاره خواهند کرد.
واکنش رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای نیز کوبنده بود که فرمودند، اگر آمریکایی ها برجام را پاره کنند، ایران آن را آتش خواهد زد. با این موضع گیری قاطع و همچنین هشدارهای مکرر مقامات بین المللی، لحن تند نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری امریکا ، بویژه دونالد ترامپ تعدیل شد.
مشاوران وی بعد از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری با عقب نشینی آشکار، خواستار مذاکره مجدد در مورد برنامه هسته ای ایران شدند، موضوعی که هم از سوی ایران و هم از سوی طرف های مذاکره کننده در قالب 1+5 رد شد.
افزایش بی اعتمادی ملت ایران با صدور فرمان ترامپ
در ماه های پس از حضور ترامپ در کاخ سفید نیز رییس جمهوری امریکا در مورد برجام نوعی سکوت را در پیش گرفت که بیانگر تمکین واشنگتن از مواضع ایران به شمار آمد. هر چند که تصمیم ترامپ به صدور فرمان اجرایی ممنوعیت ورود اتباع هفت کشور مسلمان از جمله ایرانیان به آمریکا، بر بی اعتمادی ملت ایران به مقامات امریکایی افزود.
سوریه درد سری ماندگار برای امریکا در سال 1395
سوریه برای امریکا در سال 1395 همچنان به عنوان دردسر باقی ماند. در این سال، ارتش سوریه با کمک و همکاری ایران و روسیه در جبهه های جنگ علیه شورشیان و تروریست ها به موفقیت های چشمگیری رسید.
شهر حلب به عنوان بزرگترین شهر سوریه از تصرف شورشیان خارج شد و بخش های وسیعی از مناطق تحت اشغال داعشی ها آزاد شد. همزمان با این موفقیت راهبردی بر روی زمین، مذاکرات سیاسی میان دولت سوریه با شورشیان با ابتکار عمل روسیه، ایران و ترکیه در آستانه قزاقستان آغاز شد.
با این که تا پایان سال 1395 این مذاکرات به نتیجه قابل انتظار برای خاتمه بخشیدن به جنگ خونین داخلی در سوریه نائل نیامد ، اما در عین حال میزان کاهش نقش و نفوذ امریکا در شکل دادن به تحولات سیاسی - نظامی در سوریه را به اثبات رساند.
پیش از این چنین به نظر می رسید که هرگونه ابتکار صلح بدون هدایت و میدانداری امریکا امکان پذیر نخواهد بود. اما پیروزی نظامی در حلب ورق را به نفع جبهه مقاومت و به ضرر ائتلاف غربی - عربی تغییر داد و امریکا را به حاشیه راند.
شادی مردم سوریه پس از آزاد سازی شهر حلب
این در حالی بود که هم در دولت باراک اوباما و هم در دولت دونالد ترامپ، تلاش های فراوانی انجام گرفت تا امریکا به جمع کشورهای تاثیر گذار بر روند برقراری صلح در سوریه بازگردد.
برای تحقق این هدف، ترامپ به عنوان رییس جمهوری جدید امریکا دستور داد که وزارت دفاع این کشور، پنتاگون، طرح های عملیاتی برای حضور نظامی ارتش امریکا در سوریه را تدوین کند. با این حال این فرمان نیز همچون دهها طرح و برنامه دیگر دولت آمریکا در زمان ریاست جمهوری باراک اوباما در مورد سوریه نیز راه به جایی نبرد .
1395 سال بی دیپلماسی برای امریکا
به هر حال سال 1395 برای امریکا در برخورد با رقبا و دشمنانش سال خوشایندی نبود. واشنگتن در قبال هر چهار کشور روسیه، چین، ایران و سوریه که عمده ترین کشورهای رقیب یا خصم امریکا به شمار می آند، مجبور به عقب نشینی و تعدیل در مواضع خود شد.
حتی لفاظی ها و خط و نشان کشیدن های دونالد ترامپ نیز نتوانست در قبال این چهار کشور، موفقیتی برای واشنگتن به ارمغان بیاورد. این در حالی است که چشم انداز روشنی از تغییر این روند در سال 1396 نیز به چشم نمی خورد.113/111
بیشتربخوانید:
ترامپ پیش از انتخابات: روسیه بزرگترین دشمن آمریکا است
تشدید جنگ رسانه ای بین روسیه و آمریکا/تحلیل
هشدار روسیه به آمریکا درباره توسعه سامانه دفاع موشکی جهانی / تحلیل
